Numûne-i Terakki Mektebinden İstanbul Erkek Lisesi’ne
İstanbul Erkek Liseliler Eğitim Vakfı önemli bir iş yaparak geçmişine sahip çıkmış, bugünlere gelmesinde önemli bir mevkide duran Numûne-i Terakki Mektebi’ni ve onun yayın organı olan ilk öğrenci dergisi Numûne-i Terakki’yi osmanlıca olan aslından çevrim yazısı ile birlikte sadeleştirerek tekrar yayınlanmış. Bu önemli yayının hazırlayan Dr. Enfel Doğan. Danışman ise tanıdık bir isim halk edebiyatı, halk kültürü araştırmacı ve yazarı Sabri Koz. Yine kitaba giriş yazan bir diğer isim Türkiye’de çocuk dergileri üzerine çalışma yapan önemli isim Cüneyd Okay.
Mektebin ve derginin mimarı Mehmet Nadir Bey
Osmanlının son dönemlerinde önemli matematikçilerden ve eğitimcilerden olan Mehmet Nadir Bey, 1884 yılında İstanbul’un Çırçır semtinde önemli bir mektebi faaliyete geçirir. Aynı zamanda ilk özel mekteplerden olan Numûne-i Terakki mektebinin kurucusu olan Mehmet Nadir Bey, aynı zamanda bugün İstanbul Erkek Lisesi’nin de bir nevi temelini atmıştır. Dönemin eğitim metotlarından farklı olarak modern eğitim anlayışını benimseyen okula teveccüh giderek artar ve öğrenci sayısı sekiz yüzlere ulaşır. 1890’da Mektebin Edirne’de bir şubesi açılır. Başarılar II. Abdülhamid’in gözünden kaçmaz, o da okulun hizmetlerini takdirle izler. Devrin edebiyatçılarından Ahmet Rasim Tercüman-ı Hakikat gazetesinde mektebi öven yazılar yazar. Okulun bütün bu meziyetlerinin yanında en önemli özelliği hiç şüphesiz Türkiye’nin ilk okul dergisi olma özelliğini taşıyan Numûne-i Terakki’yi yayınlanmış olmasıdır.
Derginin yayını
Dergi ilk sayısını 7 Nisan 1887’de yayınlar ve ancak dokuz sayı devam edebilir. Derginin hedef kitlesi Kısm-ı âli (lise), Kısm-ı Rüşdî (ortaokul) ve Kısm-ı ibtidâî (ilkokuldur) yayınlar da müfredata uygun yapılmıştır. Dergide bu kısımlara uygun dil kullanılmış ve ona göre yazılar yayınlanmış. Derginin ilk sayısından itibaren Mehmet Nadir Bey, Mazhar, M. Ref’et, Mehmet Nûrî, Şerîf Ali-zâde Murâd ve Mehmet Hulûsî, Mehmet Ârif, Doktor Şekîb İsmail gibi okul mensupları yazılar kaleme almışlar. İlk sayı sekiz sayfa iken sonraki sayılar on iki sayfa olarak yayınlanmış. Yazıların muhtevasına bakıldığında genellikle matematik, fizik, kimya, coğrafya, astronomi gibi okula yardımcı ve bilimsel yazılar oluşturur. Dergide sadece bunlar değil edebiyat, bilmeceler de yer alır. Jules Verne’nin Balonla Seyahat romanı süreli olarak dergide neşredilir. Aynı dönem içinde bir dergi daha yayına atılır ama ancak bir sayı çıkabilir. Bu derginin de İstanbul’da İran asıllı çocukların gittiği Debistan-ı İraniyan adlı okulun yayını olan Debistan-ı Hired dergisi olduğunu öğreniyoruz.
Osmanlı da ilk, çocuk dergileri içinde onbeşinci
Cüneyd Okay’ın yazısından derginin hususiyetini aktaralım: “İlk sayısı Debistan-ı Hired’den bir hafta evvel 26 Mart 1303/7 Nisan 1887’de yayınlanan Numûne-i Terakki bu açıdan Osmanlı dönemindeki ilk okul dergisi, kronolojik olarak da onbeşinci çocuk dergisi olmanın yanında devrin en iddialı özel okullarından birinin de prestij yayını olması bakımından kayda değerdir.
Meraklısı için kitabı edinme yolları: öncelikle Mart 2008 tarihli bu kitabı sahaflarda bulma olasılığı kuvvetli muhtemel. Bendeniz de o yolla kitaba ulaştım.
Yolu düşenler ve aramak isteyenler için İstanbul Erkek Lisesi Eğitim Vakfı’da bir çözümdür.
Telefon: 0212 514 01 47- www.ielev.org.tr, ielev@ielev.org.tr
